ЎЗБЕКИСТОНДА РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ИЛМИЙ МАКТАБЛАРИ ТРАСФОРМАЦИЯСИ: КИБЕРНЕТИК МОНОЦЕНТРИЗМДАН ГЛОБАЛ АЛГОРИТМИК МОДЕЛЛАР САРИ

Mualliflar

  • Тухлиев Нурислом ЎзР ФА академиги. и.ф.д.,профессор (Ўзбекистон Миллий энциклопедияси бош муҳаррири)
  • Абидов Абдужаббор и.ф.д., профессор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22918595

Annotatsiya

Мақолада Ўзбекистонда рақамли иқтисодиёт ва иқтисодий -математик моделлаштириш соҳасидаги илмий мактабларнинг эволюцияси ва замонавий ҳолати тадқиқ этилган. Классик ғарб иқтисодий назариясининг глобал парадигмал инқирози ва Хитой ҳамда АҚШнинг «алгоритмик иқтисодиёт» феноменининг жадал ривожланиши фонида, миллий илм -фанда академик монополизмни бартараф этиш ва диверсификациялашган плюрализмга ўтиш масалалари таҳлил қилинган. Мақолада академик В. Қобулов ва уни шогирдларидан бири иқтисодчи-академик С.Гулямов фундаментал мактаблари ҳамда улар қошидаги РАСУ тизимининг тарихий мероси ва уларнинг классик иқтисодий назарияларга таянганлиги холис баҳоланган. «Рақамли Ўзбекистон – 2030» стратегиясини амалга ошириш шароитида миллий илмий тафаккур горизонтал экотизимга трансформация бўлаётгани ва бу жаҳондаги илғор алгоритмик компьютер механизмини самарали адаптация қилиш имконини бериши исботланган.

Kalit soʻzlar

иқтисодий-математик моделлаштириш, рақамли иқтисодиёт, иқтисодий кибернетика, алгоритмик иқтисодиёт, РАСУ, предиктив режалаштириш, Big Data, илмий плюрализрмақ, амли Ўзбеки стон

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

Рақамли трансформация ва иқтисодиёт тармоқларига ахборот тизимларини жорий этиш ҳолати тўғрисида : Якуний йиллик ҳисобот. (2026). Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг расмий ахборот портали.

Қобулов, В. Қ. Иқтисодиёт ва кибернетика Тошкент: Фан, монография 1976. – 284 б.

Кабулов, В. К. (2008). «Алгоритмизация решения оптимизационных задач» Ташкент: «Фан», 2008 год.

Кабулов, В. К. (2000). «Алгоритмические и логические методы в теории управляющих систем» Ташкент, НПО «Кибернетика» АН РУз, 2000 год.

Кабулов, В. К. (1993). «Кибернетика академическая: история становления, достижения, проблемы». НПО «Кибернетика» АН РУз.

Кабулов, В. К. (1988). «Человек. «Фан».

Гулямов, С. С. (1976). моделирование развития промышленных узлов. Москва. Издательство «Экономика» 1976 год. 176 стр.

Гулямов, С. С. (1980). Моделирование социально-экономического развития территориальнопроизводственных комплексов. Ташкент. Фан.1980 год. 193 стр.

Гулямов, С. С., Аюпов, Р., & Абдуллаев, А. М. (2019). Рақамли иқтисодиётда блокчейн технологиялари. ТМИ.

Гулямов, С. С., et al. (2026). Цифровая трансформация креативной экономики Нового Узбекистана. Монография.Ташкент: Dizayn market, 2026.

Гулямов, С. С. Искусственный интеллект и когнитивные технологии в экономике. Учебное пособие Москва : РЭУ, 2022. – 178 с.

Гулямов, Саид. Кибер право – как новая комплексная отрасль права Юридический вестник. – 2020. – Т. 1, № 2. – С. 45–53.

Солиқ тизимида рақамли маъмуриятчилик ва хавфларни бошқариш тизимларининг (АСУ-Риск) самарадорлиги : таҳлилий маълумотнома. (2026). Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Солиқ қўмитасининг расмий портали.

Давлат божхона хизмати органларида хавфларни бошқариш автоматлаштирилган тизимининг қўлланилиши ва „Яшил йўлак“ статистикаси : расмий ҳисобот. (2026). Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг расмий портали.

Ўзбекистон Республикаси Очиқ маълумотлар портали (Республика АБТ тизимлари ва ИВЦ тармоқларининг очиқ реестрлари) : расмий давлат портали. – Тошкент, 2026. – URL: egov.uz (мурожаат санаси: 20.06.2026).

Ўзбекистон Республикасида рақамли инфратузилма ва инновацион технологиялар ривожланишининг асосий кўрсаткичлари : статистик тўплам. (2026). Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлигининг расмий статистика портали.

Hurwicz, L. Designing Economic Mechanisms : monograph / L. Hurwicz, S. Reiter. – Cambridge : Cambridge University Press, 2006. – 342 p. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/designing-economicmechanisms/C30EE18B606852D398668F189C1945F5 (дата обращения: 20.06.2026).

Nisan, N. Algorithmic Game Theory : tutorial manual / N. Nisan, T. Roughgarden, E. Tardos, V. Vazirani. – New York : Cambridge University Press, 2007. – 774 p. – URL: https://www.cambridge.org/core/books/algorithmic-gametheory/0092C07CA8B724E1B1BE2238DDD66B38 (дата обращения: 20.06.2026).

Li, B. Foundations of Algorithmic Economics: The Cognitive Revolution and the Grand Synthesis of Economics : monograph / B. Li. – Beijing : Economic Daily Press, 2019. – 412 p. – URL: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=6111307 (дата обращения: 20.06.2026).

Li, B. Algorithmic Economics as an Economics of Thought / B. Li. (2022). Munich Personal RePEc Archive (MPRA), 1–28.

Zeng, J. Artificial Intelligence with Chinese Characteristics: National Strategy, Algorithmic Governance and the City Brain Project / J. Zeng. (2022). International Journal of Cultural Studies, 25, 312–330.

Srnicek, N. Platform Capitalism : analytical review / N. Srnicek. – Cambridge : Polity Press, 2017. – 192 p. – URL: politybooks.com (дата обращения: 20.06.2026).

Varoufakis, Y. Technofeudalism: What Killed Capitalism : political essay / Y. Varoufakis. – London : Bodley Head, 2023. – 288 p. – URL: penguin.co.uk (дата обращения: 20.06.2026).

Zuboff, S. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power : monograph / S. Zuboff. – New York : PublicAffairs, 2019. – 704 p. – URL: publicaffairsbooks.com (дата обращения: 20.06.2026). Martineau, J. Algorithmic Capital: A Critical Theory of Artificial Intelligence and Society : monograph / J.

Martineau, J. S. O’Donnell. – London : Pluto Press, 2024. – 256 p. – URL: plutobooks.com (дата обращения: 20.06.2026).

Artificial Intelligence and the Future of Financial Ecosystems : annual report. (2024). World Economic Forum (WEF).

Digital Economy Report 2024: Shaping the Future of Data-driven Development. (2024). United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).

Gulyamov, S. Cyber law and cybersecurity: a guide to modern legal challenges. The European regulatory experience : study guide / S. Gulyamov. – Tashkent : Cyber-Law Publishing, 2025. – 240 p. – URL: gulyamov.org (дата обращения: 20.06.2026).

Gulyamov, S. Prompt Injection Attacks in Large Language Models and AI Agent Systems: A Comprehensive Review of Vulnerabilities, Attack Vectors, and Defense Mechanisms / S. Gulyamov, A. Rodionov, R. Khursanov. (2026). Information, 17, 54–71.

Said, G. Adapting legal systems to the development of artificial intelligence: solving the global problem of AI in judicial processes / G. Said, K. Azamat, S. Ravshan. (2023). International Journal of Cyber Law, 1, 4–15.

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-09-23

Qanday iqtibos keltirish kerak

Нурислом, Т., & Абдужаббор, А. (2026). ЎЗБЕКИСТОНДА РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ИЛМИЙ МАКТАБЛАРИ ТРАСФОРМАЦИЯСИ: КИБЕРНЕТИК МОНОЦЕНТРИЗМДАН ГЛОБАЛ АЛГОРИТМИК МОДЕЛЛАР САРИ. «MOLIYA» Ilmiy Jurnali, (3), 147–164. https://doi.org/10.5281/zenodo.22918595

Son

Boʻlim

Iqtisodiyot tarmoqlari

DOI

Sahifalar

147-164

Iqtibos

Google Scholarda ochish
«Moliya» 3/2026