MOLIYAVIY HISOBOT SHAFFOFLIGINI TA’MINLASHDA MAJBURIYATLAR AUDITINING O‘RNI VA AHAMIYATI

Mualliflar

  • Xumoyun Xamidxon o‘g‘li Obidxonov Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi “Moliyaviy tahlil” kafedrasi o‘qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23835880

Annotatsiya

Ushbu maqolada moliyaviy hisobot shaffofligini ta’minlashda majburiyatlar auditining o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotda xalqaro audit nazorati organlarining empirik ma’lumotlari va “Katta to‘rtlik” (Big Four) auditorlik tarmoqlarining amaliy tadqiqotlari tahlil etilgan hamda olib borilgan tadqiqotlar asosida O‘zbekiston Respublikasi auditorlik amaliyoti uchun metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, maqolada majburiyatlar auditining ahamiyati xalqaro nazorat organlarining tasdiqlangan miqdoriy ma’lumotlari bilan bog‘langan holda tahlil qilingan hamda yetkazib beruvchilarni moliyalashtirish kelishuvlari (supplier finance arrangements) balansdan tashqari yoki yetarli darajada oshkor etilmagan majburiyatlarning zamonaviy shakli sifatida milliy audit amaliyotida hisobga olish zarurati asoslangan.

Kalit soʻzlar

majburiyatlar auditi, moliyaviy hisobot shaffofligi, to‘liqlik tasdig‘i, balansdan tashqari majburiyatlar, yetkazib beruvchilarni moliyalashtirish kelishuvlari, audit sifati, MHXS, auditorlik skeptitsizmi

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

O‘zbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni, 2021-yil 25-fevral, O‘RQ-677-son. – URL: https://lex.uz/docs/5307886 (murojaat sanasi: 07.09.2026).

O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni, 2016-yil 13-aprel, O‘RQ-404-son. – URL: https://lex.uz/docs/2931253 (murojaat sanasi: 07.09.2026).

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4611-son qarori, 2020-yil 24-fevral. – URL: https://lex.uz/docs/4746047 (murojaat sanasi: 07.09.2026).

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida auditorlik faoliyatini yanada rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3946-son qarori, 2018-yil 19-sentabr. – URL: https://lex.uz/docs/3914502 (murojaat sanasi: 07.09.2026).

O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar faoliyatini tartibga solishga oid qo‘shma qarori: O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2025-yil 27-dekabrda 3736-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. – URL: https://lex.uz/docs/7959764

Association of Certified Fraud Examiners. Occupational Fraud 2024: A Report to the Nations. – Austin, TX: ACFE, 2024. – URL: https://www.acfe.com/-/media/files/acfe/pdfs/rttn/2024/2024-report-to-the-nations.pdf (murojaat sanasi: 07.09.2026).

Association of Chartered Certified Accountants. The Audit of Assertions [Elektron resurs]. – ACCA. – URL: https:// www.accaglobal.com/us/en/student/exam-support-resources/fundamentals-exams-study-resources/f8/technicalarticles/assertions.html (murojaat sanasi: 07.09.2026).

DeFond, M., & Zhang, J. (2014). A Review of Archival Auditing Research. Journal of Accounting and Economics, 58(2), 275–326. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2014.09.002

Deloitte. Need to Know: IASB Amends IAS 7 and IFRS 7 to Address Supplier Finance Arrangements [Elektron resurs]. – 2023. – URL: https://www.iasplus.com/en-gb/publications/uk/need-to-know/2023/need-to-know-iasb-amends-ias-7- and-ifrs-7-to-address-supplier-finance-arrangements (murojaat sanasi: 07.09.2026).

Ernst & Young Global. IASB Amendments to IAS 7 and IFRS 7 for Supplier Finance Arrangements [Elektron resurs]. – 2023. – URL: https://www.ey.com/en_gl/technical/ifrs-technical-resources/iasb-amendments-to-ias-7-and-ifrs-7-forsupplier-finance-arrangements (murojaat sanasi: 07.09.2026).

European Securities and Markets Authority. European Common Enforcement Priorities for 2024 Corporate Reporting. ESMA32-193237008-8369. – Paris: ESMA, 2024. – URL: https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/2024-10/ ESMA32-193237008-8369_2024_ECEP_Statement.pdf (murojaat sanasi: 07.09.2026).

European Securities and Markets Authority. European Common Enforcement Priorities for 2025 Corporate Reporting. ESMA32-2064178921-9254. – Paris: ESMA, 2025. – URL: https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/2025-10/ ESMA32-2064178921-9254_Public_Statement_-_2025_European_Common_Enforcement_Priorities.pdf (murojaat sanasi: 07.09.2026).

Financial Reporting Council. Annual Review of Audit Quality 2024. – London: FRC, 2024. – URL: https://www.frc. org.uk/news-and-events/news/2024/07/frc-publishes-annual-tier-1-audit-firm-inspection-results/ (murojaat sanasi: 07.09.2026).

Financial Reporting Council. Annual Review of Audit Quality 2025. – London: FRC, 2025. – URL: https://www.frc.org. uk/news-and-events/news/2025/07/frc-publishes-annual-audit-firm-inspection-results/ (murojaat sanasi: 07.09.2026).

IFRS Foundation. Supplier Finance Arrangements: Amendments to IAS 7 and IFRS 7 [Elektron resurs]. – London: IFRS Foundation, 2023. – URL: https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2023/05/iasb-increases-transparency-ofcompanies-supplier-finance/ (murojaat sanasi: 07.09.2026).

IFRS Foundation. IAS 37 Provisions, Contingent Liabilities and Contingent Assets [Elektron resurs]. – London: IFRS Foundation. – URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-37-provisions-contingent-liabilitiesand-contingent-assets/ (murojaat sanasi: 07.09.2026).

International Auditing and Assurance Standards Board. International Standards on Auditing: ISA 240; ISA 315 (Revised 2019); ISA 500; ISA 501; ISA 505; ISA 540 (Revised); ISA 560. – New York: International Federation of Accountants.

KPMG IFRG Limited. Provisions – Major Accounting Changes on the Horizon [Elektron resurs]. – 2024. – URL: https:// kpmg.com/xx/en/our-insights/ifrg/2024/provisions-ed-ias37.html (murojaat sanasi: 07.09.2026).

KPMG International. Disclosure of Supplier Finance Arrangements [Elektron resurs]. – 2024. – URL: https://kpmg. com/xx/en/our-insights/ifrg/2024/supplier-finance-arrangements-exposure-draft-ias7-ifrs7.html (murojaat sanasi: 07.09.2026). kamolovaf.k@gmail.com

Malikov, T. S. (n.d.). Moliyaviy tahlil. Iqtisodiyot.

Morales-Díaz, J., & Zamora-Ramírez, C. (2018). Effects of IFRS 16 on Key Financial Ratios: A New Methodological Approach. Accounting in Europe, 15(1), 1–33. https://doi.org/10.1080/17449480.2018.1433307

Nuhu, M. S., Ahmad, Z., & Lim, Y. Z. (2024). The Influence of External Audit Quality on Discretionary Accruals and Real Earnings Management Practices: An Analysis of Malaysian Firms. Asian Academy of Management Journal, 29(2), 211–241. https://doi.org/10.21315/aamj2024.29.2.8

PricewaterhouseCoopers. A Study on the Impact of Lease Capitalisation: IFRS 16 – The New Leases Standard. – PwC, 2016. – URL: https://www.pwc.com/sk/en/audit/assets/2017/a-study-on-the-impact-of-lease-capitalisation.pdf

Public Company Accounting Oversight Board. PCAOB Posts Report Detailing Significant Improvements Across Largest Firms, Alongside Inspection Results in Record Time [Elektron resurs]. – 31 March 2025. – URL: https://pcaobus.org/ news-events/news-releases (murojaat sanasi: 07.09.2026).

Public Company Accounting Oversight Board. Spotlight: Staff Update on 2024 Inspection Activities. – Washington, D.C.: PCAOB, 2025. – URL: https://pcaobus.org/documents/staff-update-2024-inspection-activities-spotlight.pdf

Rahimov, A. R. (n.d.). Audit. TDIU nashriyoti.

Shodmonov, Sh. Sh. (n.d.). Buxgalteriya hisobi nazariyasi. Moliya.

Sigalı, S., & Memişoğlu, R. (2024). Analysis of the Amendments in IAS 7 and IFRS 7 within the Scope of Supplier Finance Arrangements. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, (70), 1–15. https://doi.org/10.26650/

Xodiyev, B. Y. (n.d.). Korxona iqtisodiyoti. O‘zbekiston.

Zhang, L., & Guo, C. (2024). Can Corporate ESG Performance Improve Audit Efficiency? Empirical Evidence Based on Audit Latency Perspective. PLOS ONE, 19(3). https://doi.org/10.1371/journal

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-10-29

Qanday iqtibos keltirish kerak

Obidxonov, X. X. o‘g‘li. (2026). MOLIYAVIY HISOBOT SHAFFOFLIGINI TA’MINLASHDA MAJBURIYATLAR AUDITINING O‘RNI VA AHAMIYATI. «MOLIYA» Ilmiy Jurnali, (Maxsus son), 406–414. https://doi.org/10.5281/zenodo.23835880

Son

Boʻlim

Maqolalar

DOI

Sahifalar

406-414

Iqtibos

Google Scholarda ochish
№ Maxsus son (2026)