TO‘LOV TIZIMINI BARQAROR RIVOJLANTIRISH: UCH O‘LCHAMLI BAHOLASH RAMKASI, ALMASHUVLAR TAHLILI VA O‘ZBEKISTON UCHUN USTUVOR YO‘NALISHLAR
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23834906Annotatsiya
Maqolada to‘lov tizimini barqaror rivojlantirishning uch o‘lchamli (iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik) baholash ramkasi ishlab chiqilgan. Adabiyotlarda va siyosat hujjatlarida to‘lovlarni raqamlashtirish ko‘pincha barqarorlikning barcha o‘lchamlariga bir yo‘nalishda ijobiy ta’sir qiluvchi jarayon sifatida qaraladi. Tadqiqot ushbu taxminni miqdoriy jihatdan tekshiradi. Uglerod izining uch kanalli parametrik modeli qurildi va O‘zbekiston ma’lumotlari asosida hisoblandi. Natijada kutilmagan xulosa olindi: 2019–2024-yillarda tranzaksiyalarni almashtirish hisobiga tejalgan emissiya (yiliga 0,73–2,73 ming tonna CO₂-ekv) POS-terminallar tarmog‘ining energiya sarfidan (yiliga 4,05 ming tonna) 2,8 barobar kam. Ijtimoiy o‘lchamda moliyaviy xizmatlardan tashqarida qolgan 7,9 mln kishining 66 foizini ayollar tashkil etadi. Iqtisodiy o‘lchamda bozor konsentratsiyasi indeksi (HHI) 2 153–2 670 oralig‘ida baholandi. Sakkizta rivojlanish yo‘nalishi uch o‘lcham bo‘yicha baholanib, ulardan ikkitasi o‘lchamlar o‘rtasida almashuv (trade-off) hosil qilishi aniqlandi.Kalit soʻzlar
barqaror rivojlanish, to‘lov tizimi, uglerod izi, hayotiy sikl tahlili, moliyaviy inklyuzivlik, gender tafovuti, bozor konsentratsiyasi, HHI, Barqaror rivojlanish maqsadlari, almashuv tahliliFoydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
Elkington, J. (1997). Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Capstone Publishing.
United Nations. Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. Resolution A/RES/70/1. — New York : United Nations, 2015. — 40 p.
Diamond D., W., & Dybvig P., H. (1983). Bank runs, deposit insurance, and liquidity. Journal of Political Economy, 91(3), 401–419. https://doi.org/10.1086/261155
Bank for International Settlements; Committee on Payment and Settlement Systems; Technical Committee of the International Organization of Securities Commissions. Principles for Financial Market Infrastructures. — Basel : BIS, 2012. — 188 p.
Rochet, J. (2003). -C., Tirole J. Platform competition in two-sided markets. Journal of the European Economic Association, 1(4), 990–1029. https://doi.org/10.1162/154247603322493212
World Bank. The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19. — Washington, DC : World Bank, 2022. — 211 p.
Stiglitz J., E., & Weiss, A. (1981). Credit rationing in markets with imperfect information. American Economic Review, 71(3), 393–410.
Hanegraaf, R., Jonker, N., Mandley, S., & Miedema, J. (2018). Life Cycle Assessment of Cash Payments. DNB Working Paper, (610).
European Central Bank. Product Environmental Footprint Study of Euro Banknotes as a Payment Instrument. — Frankfurt am Main : European Central Bank, 2023.
ISO 14040:2006. Environmental Management — Life Cycle Assessment — Principles and Framework. — Geneva : International Organization for Standardization, 2006. — 20 p.
ISO 14064-1:2018. Greenhouse Gases — Part 1: Specification with Guidance at the Organization Level for Quantification and Reporting of Greenhouse Gas Emissions and Removals. — Geneva : International Organization for Standardization, 2018. — 47 p.
Intergovernmental Panel on Climate Change. 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. — Hayama : Institute for Global Environmental Strategies, 2006.
Hirschman A., O. (1964). The paternity of an index. American Economic Review, 54(5).
U.S. Department of Justice; Federal Trade Commission. Horizontal Merger Guidelines. — Washington, DC : U.S. Department of Justice; Federal Trade Commission, 2010. — 34 p.
Bank for International Settlements. Statistics on Payment, Clearing and Settlement Systems in the CPMI Countries. — Basel : BIS, 2023.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024-yil uchun yillik hisoboti. — Toshkent : O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2025.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonning demografik yillik to‘plami. — Toshkent, 2024. kamolovaf.k@gmail.com
Auer, R., Frost, J., Gambacorta, L., Monnet, C., Rice, T., & Shin H., S. (2021). Central Bank Digital Currencies: Motives, Economic Implications, and the Research Frontier. BIS Working Papers, (976).
Demirgüç-Kunt, A., & Klapper, L. (2012). Measuring Financial Inclusion: The Global Findex Database. World Bank Policy Research Working Paper, (6025).
Toshniyozov Sh., K. (2026). Zamonaviy moliyaviy infratuzilmaning institutsional asoslari: to‘lov tizimlari nazariyasi va O‘zbekiston amaliyoti. Muhandislik va iqtisodiyot, (3).
Toshniyozov Sh., K. (2026). Elektron pullarning mohiyati va ularning milliy to‘lov tizimidagi roli. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, (3). https://doi.org/10.5281/zenodo.18964339
Toshniyozov Sh., K. (2025). To‘lov tizimi konseptual modelining shakllanish tamoyillari. Green Economy and Development, 3. https://doi.org/10.5281/zenodo.17573086
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Qanday iqtibos keltirish kerak
Son
Boʻlim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 Sherali Kamoliddinovich Toshniyozov

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida tarqatiladi.
